Can thiệp sớm không chỉ diễn ra trong các buổi học cùng chuyên viên mà còn cần được tiếp nối trong môi trường gia đình và cuộc sống hằng ngày. Những kỹ năng trẻ tiếp nhận được trong quá trình can thiệp cần có cơ hội thực hành thường xuyên để được củng cố, duy trì và vận dụng linh hoạt trong nhiều tình huống khác nhau.
Đặc biệt, sự đồng hành của phụ huynh đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ chuyển những kỹ năng đã học thành khả năng sử dụng thực tế. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần nâng cao hiệu quả của chương trình can thiệp sớm.
1. Hiểu đúng về duy trì và khái quát hóa kỹ năng
Duy trì kỹ năng là khả năng tiếp tục thực hiện một kỹ năng đã được học sau một khoảng thời gian, ngay cả khi không còn sự hướng dẫn trực tiếp từ chuyên viên.
Trong khi đó, khái quát hóa kỹ năng là khả năng vận dụng một kỹ năng đã học vào những người, môi trường hoặc tình huống khác nhau. Chẳng hạn, trẻ không chỉ biết yêu cầu đồ vật khi tham gia buổi can thiệp mà còn có thể chủ động thể hiện mong muốn với ba mẹ trong bữa ăn hoặc khi vui chơi.
Hai quá trình này có mối liên hệ chặt chẽ và cần được hỗ trợ thông qua những cơ hội thực hành phù hợp trong cuộc sống hằng ngày.
2. Lồng ghép kỹ năng vào các hoạt động thường ngày
Phụ huynh không nhất thiết phải tạo thêm những giờ học riêng tại nhà. Thay vào đó, ba mẹ có thể tận dụng các hoạt động quen thuộc để giúp trẻ thực hành những kỹ năng đang được can thiệp.
Ví dụ, trong bữa ăn, ba mẹ có thể khuyến khích trẻ gọi tên món ăn, yêu cầu thêm thức ăn hoặc lựa chọn đồ uống. Khi mặc quần áo, trẻ có thể được hướng dẫn thực hiện từng bước để phát triển kỹ năng tự phục vụ.
Việc thực hành trong những tình huống gần gũi giúp trẻ hiểu cách sử dụng kỹ năng và từng bước hình thành khả năng vận dụng vào sinh hoạt thực tế.
3. Khuyến khích trẻ chủ động và phát triển tính tự lập
Trong quá trình hỗ trợ trẻ, phụ huynh nên tạo khoảng thời gian để trẻ quan sát, phản hồi, đưa ra lựa chọn và tự thực hiện nhiệm vụ trong khả năng.
Thay vì nhanh chóng làm thay khi trẻ gặp khó khăn, ba mẹ có thể sử dụng những gợi ý phù hợp và giảm dần mức độ hỗ trợ khi trẻ đã sẵn sàng. Điều này giúp trẻ có thêm cơ hội chủ động giao tiếp, giải quyết những tình huống đơn giản và phát triển kỹ năng tự lập.
4. Tạo cơ hội thực hành trong nhiều môi trường
Một kỹ năng trẻ thực hiện tốt tại trung tâm chưa chắc đã được sử dụng thành thạo ở nhà hoặc những môi trường khác. Vì vậy, phụ huynh nên tạo điều kiện để trẻ thực hành cùng nhiều người và trong những tình huống đa dạng.
Ba mẹ có thể khuyến khích trẻ giao tiếp với các thành viên trong gia đình, tham gia trò chơi cùng bạn bè hoặc thực hiện những hoạt động quen thuộc khi đi ra ngoài. Những trải nghiệm này giúp trẻ từng bước khái quát hóa kỹ năng và thích nghi tốt hơn với môi trường xung quanh.
5. Phối hợp thường xuyên với đội ngũ chuyên môn
Mỗi trẻ có nhu cầu và tốc độ phát triển khác nhau, do đó cách hỗ trợ tại nhà cần có sự thống nhất với mục tiêu can thiệp.
Phụ huynh nên thường xuyên trao đổi với chuyên viên về những tiến bộ, khó khăn và phản ứng của trẻ trong sinh hoạt hằng ngày. Từ những thông tin này, hai bên có thể điều chỉnh cách hướng dẫn, mức độ hỗ trợ và lựa chọn những kỹ năng cần ưu tiên thực hành.
Tại Viangelic, gia đình là một phần quan trọng trong hành trình can thiệp sớm. Khi phụ huynh và đội ngũ chuyên môn phối hợp chặt chẽ, trẻ có thêm cơ hội duy trì những kỹ năng đã học, vận dụng chúng trong nhiều bối cảnh thực tế và từng bước phát triển khả năng giao tiếp, tương tác và tự lập trong cuộc sống.
Need NDIS Support?
Viangelic is a registered NDIS provider helping people across Melbourne and Sydney — including Vietnamese-speaking participants.