Trẻ thích chơi một mình không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường. Ở một số giai đoạn phát triển, trẻ có thể dành nhiều thời gian khám phá đồ chơi và môi trường xung quanh theo cách riêng. Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên tránh tương tác, khó tham gia trò chơi cùng người khác hoặc không đáp lại khi ba mẹ cố gắng chơi cùng, đây có thể là một kỹ năng cần được hỗ trợ.
Vậy can thiệp sớm như thế nào để giúp trẻ chuyển từ chơi một mình sang chơi cùng người khác?
Vì sao trẻ thích chơi một mình?
Chơi một mình có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một số trẻ đơn giản là thích tự khám phá, trong khi những trẻ khác có thể gặp khó khăn về giao tiếp, bắt chước, chia sẻ sự chú ý hoặc kỹ năng tương tác xã hội.
Ba mẹ không nên chỉ quan sát việc trẻ “có chơi cùng người khác hay không”, mà nên nhìn vào cách trẻ chơi.
Trẻ có nhìn người khác khi chơi không? Có bắt chước hành động không? Có đưa đồ chơi cho ba mẹ hoặc tìm người khác để chia sẻ sự thích thú không? Trẻ có thể tham gia một trò chơi qua lại đơn giản hay chỉ muốn chơi theo một cách cố định?
Những quan sát này giúp ba mẹ hiểu rõ hơn về nhu cầu của trẻ và xác định liệu trẻ có cần được đánh giá hoặc can thiệp sớm hay không.
1. Bắt đầu từ trò chơi trẻ yêu thích
Một trong những nguyên tắc quan trọng của can thiệp sớm là bắt đầu từ sở thích và khả năng hiện tại của trẻ.
Nếu trẻ thích ô tô, ba mẹ có thể ngồi xuống chơi ô tô cùng con. Nếu trẻ thích xếp hình, hãy cùng con xếp từng khối. Thay vì ngay lập tức yêu cầu trẻ “chơi với mẹ”, hãy tham gia vào hoạt động mà trẻ đã cảm thấy thoải mái.
Khi trẻ nhận ra sự hiện diện của người khác không làm gián đoạn hoạt động yêu thích, cơ hội tương tác sẽ tự nhiên hơn.
2. Chơi song song trước khi yêu cầu trẻ chơi cùng
Trẻ chưa có kỹ năng chơi tương tác có thể chưa sẵn sàng cho những trò chơi đòi hỏi nhiều lượt qua lại.
Ba mẹ có thể bắt đầu bằng chơi song song. Hai người cùng ngồi cạnh nhau, sử dụng những món đồ chơi tương tự nhưng chưa cần yêu cầu trẻ phải tương tác.
Sau đó, ba mẹ có thể tạo những tình huống nhỏ để trẻ chú ý đến mình, chẳng hạn đưa một chiếc xe chạy ngang qua hoặc bắt chước cách trẻ đang chơi.
Đây có thể là bước chuyển tiếp từ “chơi một mình” sang “nhận biết người khác đang cùng chơi”.
3. Tạo những trò chơi có lượt qua lại
Khi trẻ đã quen với sự hiện diện của người khác, hãy bắt đầu với những trò chơi đơn giản có tính luân phiên.
Lăn bóng qua lại, lần lượt xếp các khối, thả xe xuống đường dốc hoặc chơi bong bóng đều có thể tạo cơ hội cho trẻ học khái niệm “đến lượt con” và “đến lượt mẹ”.
Ban đầu, chỉ cần duy trì một hoặc hai lượt chơi cũng đã là một bước tiến. Khi trẻ quen dần, ba mẹ có thể tăng số lượt và thời gian tương tác.
4. Khuyến khích trẻ giao tiếp trong lúc chơi
Mục tiêu không chỉ là khiến trẻ ngồi chơi cùng người khác. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ giao tiếp để duy trì tương tác.
Ví dụ, ba mẹ có thể đặt món đồ chơi yêu thích ở vị trí trẻ nhìn thấy nhưng chưa thể tự lấy. Chờ trẻ nhìn, chỉ tay, phát âm hoặc sử dụng từ ngữ để yêu cầu, sau đó đáp lại ngay.
Nếu trẻ chưa nói được, những hình thức giao tiếp khác như ánh mắt, cử chỉ, chỉ tay hoặc hình ảnh cũng có thể được khuyến khích tùy theo khả năng của trẻ.
5. Không ép trẻ phải tương tác
Can thiệp sớm không có nghĩa là bắt trẻ phải chơi cùng người khác trong thời gian dài.
Nếu trẻ quay đi, khó chịu hoặc mất hứng thú, ba mẹ có thể tạm dừng và thử lại sau. Những tương tác ngắn nhưng tích cực thường có giá trị hơn việc kéo dài một hoạt động khiến trẻ căng thẳng.
Mục tiêu là giúp trẻ dần hình thành trải nghiệm rằng chơi cùng người khác là một hoạt động vui vẻ, an toàn và có ý nghĩa.
Khi nào trẻ cần được hỗ trợ chuyên môn?
Nếu trẻ thường xuyên chơi một mình và đồng thời có những biểu hiện như ít giao tiếp bằng mắt, ít phản ứng khi được gọi tên, khó bắt chước, chậm nói, ít sử dụng cử chỉ để giao tiếp hoặc gặp khó khăn rõ rệt trong tương tác xã hội, ba mẹ nên cân nhắc tìm kiếm đánh giá phát triển.
Một dấu hiệu riêng lẻ không thể dùng để kết luận trẻ có rối loạn phát triển. Tuy nhiên, đánh giá sớm có thể giúp gia đình hiểu rõ hơn về khả năng và nhu cầu của trẻ.
Can thiệp sớm cho trẻ tại Melbourne
Đối với các gia đình Việt Nam đang sinh sống tại Melbourne, việc tìm một trung tâm can thiệp sớm tại Melbourne có thể hỗ trợ cả trẻ và gia đình trong quá trình phát triển.
Viangelic cung cấp các chương trình Early Intervention, ABA Therapy, Speech Therapy và Therapy Assistant/AHA, hỗ trợ trẻ phát triển giao tiếp, ngôn ngữ, tương tác xã hội và các kỹ năng cần thiết trong sinh hoạt hằng ngày.
Với hỗ trợ English–Vietnamese, Viangelic hướng đến việc giúp gia đình hiểu rõ hơn về nhu cầu của trẻ và cùng xây dựng cách đồng hành phù hợp với từng trường hợp.
Từ chơi một mình đến chơi cùng người khác là cả một quá trình. Với sự hỗ trợ phù hợp, mỗi tương tác nhỏ hôm nay có thể trở thành một bước tiến quan trọng trong hành trình phát triển của trẻ.
Need NDIS Support?
Viangelic is a registered NDIS provider helping people across Melbourne and Sydney — including Vietnamese-speaking participants.