Chậm nói có phải lúc nào cũng là dấu hiệu của tự kỷ?

Chậm nói có phải là dấu hiệu của tự kỷ? Đây là một trong những câu hỏi khiến nhiều ba mẹ lo lắng khi nhận thấy trẻ nói ít hơn so với các bạn cùng độ tuổi. Tuy nhiên, chậm nói không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với tự kỷ.

Khả năng ngôn ngữ của mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau. Một số trẻ chậm nói do gặp khó khăn về ngôn ngữ, thính lực hoặc môi trường giao tiếp. Trong một số trường hợp khác, chậm nói có thể xuất hiện cùng những khó khăn về giao tiếp xã hội và là một trong những dấu hiệu cần được đánh giá liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ.

Vì vậy, thay vì chỉ quan tâm đến số lượng từ trẻ nói được, ba mẹ nên quan sát cách trẻ giao tiếp và tương tác với mọi người.

Chậm nói là gì?

Chậm nói thường được hiểu là khi khả năng sử dụng hoặc hiểu ngôn ngữ của trẻ thấp hơn so với những mốc phát triển được kỳ vọng ở độ tuổi đó.

Trẻ có thể biểu hiện bằng việc nói ít từ, chưa sử dụng được những câu đơn giản, khó diễn đạt nhu cầu hoặc khó hiểu lời nói của người khác.

Tuy nhiên, chậm nói là một biểu hiện có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Không nên dựa vào việc trẻ nói ít để tự kết luận trẻ mắc tự kỷ.

Chậm nói có phải là dấu hiệu của tự kỷ?

Không phải tất cả trẻ chậm nói đều tự kỷ.

Một số trẻ chỉ gặp khó khăn về ngôn ngữ nhưng vẫn chủ động giao tiếp và tương tác với người khác. Trẻ có thể nhìn vào người đối diện, chỉ tay để chia sẻ điều mình muốn, đưa đồ chơi cho ba mẹ, bắt chước hành động hoặc tìm kiếm sự chú ý từ người khác.

Trong khi đó, trẻ có rối loạn phổ tự kỷ có thể gặp khó khăn không chỉ ở ngôn ngữ mà còn ở giao tiếp xã hội và tương tác hai chiều.

Ví dụ, bên cạnh việc nói ít, trẻ có thể:

• Ít phản ứng khi được gọi tên
• Ít sử dụng ánh mắt, cử chỉ hoặc nét mặt để giao tiếp
• Không thường xuyên chỉ tay hoặc đưa đồ vật cho người khác để chia sẻ
• Khó bắt chước hành động hoặc âm thanh
• Ít tìm kiếm sự tương tác với ba mẹ
• Khó tham gia trò chơi có sự qua lại
• Có những hành vi lặp lại hoặc sở thích rất cố định
• Khó thích nghi khi hoạt động hoặc môi trường thay đổi

Điều quan trọng là không có một dấu hiệu riêng lẻ nào có thể xác định trẻ có tự kỷ hay không. Việc đánh giá cần xem xét nhiều khía cạnh trong quá trình phát triển của trẻ.

Ba mẹ nên quan sát gì khi trẻ chậm nói?

Thay vì chỉ hỏi “Con đã nói được bao nhiêu từ?”, ba mẹ có thể quan sát thêm những câu hỏi sau:

• Trẻ có muốn giao tiếp không?
• Trẻ có tìm cách thu hút sự chú ý của ba mẹ, đưa đồ vật, chỉ tay hoặc sử dụng âm thanh để thể hiện nhu cầu không?
• Trẻ có hiểu giao tiếp không?
• Khi ba mẹ gọi tên, yêu cầu hoặc nói về một món đồ quen thuộc, trẻ có phản ứng và hiểu những gì đang được nói không?
• Trẻ có chia sẻ sự chú ý không?
• Ví dụ, khi nhìn thấy một chiếc xe thú vị, trẻ có nhìn chiếc xe rồi nhìn sang ba mẹ như muốn chia sẻ điều mình vừa phát hiện không?
• Trẻ có bắt chước không?

Khả năng bắt chước nét mặt, âm thanh, hành động hoặc cách chơi là một phần quan trọng trong quá trình phát triển giao tiếp và học hỏi.

Những quan sát này có thể giúp ba mẹ có thêm thông tin trước khi tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.

Khi nào trẻ chậm nói cần được đánh giá?

Nếu trẻ chậm nói kèm theo nhiều khó khăn về giao tiếp xã hội, không đáp lại khi được gọi tên, ít sử dụng cử chỉ, khó tương tác hoặc có hành vi lặp lại, ba mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá phát triển.

Đánh giá sớm không có nghĩa là ba mẹ đang “gắn nhãn” cho trẻ. Mục đích là tìm hiểu trẻ đang gặp khó khăn ở đâu và cần hỗ trợ kỹ năng nào.

Ngay cả khi trẻ chưa được chẩn đoán tự kỷ, việc nhận diện sớm những khó khăn về ngôn ngữ, giao tiếp hoặc tương tác vẫn có thể giúp gia đình lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Can thiệp sớm cho trẻ chậm nói tại Melbourne

Với các gia đình Việt Nam đang sinh sống tại Melbourne, can thiệp sớm có thể là một lựa chọn để hỗ trợ trẻ phát triển giao tiếp, ngôn ngữ và kỹ năng tương tác.

Viangelic cung cấp các dịch vụ Early Intervention, Speech Therapy, ABA Therapy và Therapy Assistant/AHA, với định hướng hỗ trợ trẻ dựa trên nhu cầu và khả năng riêng của từng em.

Đặc biệt, với hỗ trợ English–Vietnamese, Viangelic giúp các gia đình Việt tại Úc dễ dàng trao đổi và hiểu rõ hơn về quá trình hỗ trợ trẻ.

Chậm nói không đồng nghĩa với tự kỷ

Điều ba mẹ cần nhớ là chậm nói không đồng nghĩa với tự kỷ. Điều quan trọng hơn là nhìn vào toàn bộ quá trình phát triển của trẻ, từ ngôn ngữ, giao tiếp đến khả năng tương tác và vui chơi.

Nếu ba mẹ nhận thấy trẻ có những dấu hiệu đáng lưu ý, đừng chỉ chờ trẻ “tự nói được”. Tìm hiểu và đánh giá sớm có thể giúp gia đình hiểu rõ nhu cầu của trẻ và bắt đầu hỗ trợ đúng lúc.